Nieuws

Drie generaties op de vuilnisbelt, maar oma ziet er uit als een echte hertogin. “Ik ben wel arm, maar altijd schoon”, zingt haar mollige kleindochter. De oudste droomt bij de plaatjes uit luxe tijdschriften van een carriere als topmodel. Moeder prijst zich gelukkig dat zij dan wel het vuil doorzoeken, maar nog nooit iets hebben moeten stelen. En vader is altijd thuis om grappen te maken, in tegenstelling tot veel andere's papa's in Marcello Bukins documentairefilm 'Dreaming Nicaragua'. “Het leukste aan dit werk is dat we altijd samen zijn”, zegt zijn dochter, “we hebben altijd lol”. Tussen het werk op de vuilnisbelt door, gaat ze met haar zus naar een dichtbijzijnde school. 
 
Het straatvuil mag de waardigheid van de familie op eerste gezicht dan geenszins aangetast hebben, het leven tussen de vliegen en verlopen etenswaren heeft wel haar sporen achtergelaten. Na oma's opgetogen introductie, slikt ze iets weg. “We hebben alles wat we nodig hebben. Maar eerlijk is eerlijk... als we iets vinden dat nog goed is, eten we het op”. Even later wordt duidelijk wat dat echt voor haar betekende. “Ik heb 25 kinderen gekregen, 17 zijn overleden. Als klein kind; sommigen met één of twee jaar, sommigen met maar een paar maanden. Ze stierven aan het overgeven of de diarree.” Oma kijkt de andere kant op. “Ik denk dat God me wilde helpen door de zorg voor hen van me over te nemen.”

De schizofrenie achter de vrolijkheid op de vuilnisbelt is kenmerkend voor de documentaire. Op de aanstekelijke soundtrack van Leonardo Martinelli tiert het leven weelderig; de kinderen stoeien met elkaar, halen grappen en grollen uit en kijken opgewekt in de camera terwijl ze dingen vertellen die je eigenlijk alleen van ouderen verwacht te horen. Hun omstandigheden hebben niets aan hun levenskracht afgedaan, integendeel. Zo is er de kleine Nauri, die posters vol tekent met 'NTV', 'Nauri Television', in afwachting van haar carriëre als tv-persoonlijkheid.

Met haar zelfgemaakte microfoon gaat ze de buurvrouw interviewen, die door haar man werd verlaten toen ze zeven kinderen van hem had. Hij verruilde haar voor een jongere, beter opgeleidde vrouw. Inmiddels heeft ze twaalf kinderen onder haar hoede, want in Nauri's buurt is ze geenszins de enige alleenstaande moeder. Zoals de moeder van Josef, verlieten veel verlaten vrouwen hun kinderen om elders de kost te gaan winnen. Met een salaris van 60 dollar per maand probeert Josefs oom in de sigarenfabriek de toekomstdromen van Josef, zijn broer en zijn eigen kinderen bij elkaar te sparen. Zolang ze maar naar school gaan, op weg naar een beter perspectief.

Josef wil dokter worden, en dan veel vrouwen zoeken, maar zijn generatiegenootje Nauri ziet dat anders. Jong als ze is, houdt ze het machismo in haar buurt scherp in de gaten.
“Heb je wel eens een man een vrouw zien slaan?”, vraagt ze een serieus kijkend buurmeisje.
“Ja.”
“Waar dan?”
“Hier in de wijk.”
“In welk huis dan?”
“In elk huis.”

“Vrouwen, luister goed”, beëindigt Nauri haar talkshow indringend, “wat ik nu zeg is belangrijk! Echt belangrijk! Vrouwen – blijf single! Blijf single! Neem geen man en kinderen. Beter alleen dan in slecht gezelschap. Echt luisteren, hè? Dit geldt voor iedereen. Voor iedereen! Of je nu blond bent, of kreupel, of mooi, of scheel of.. “ Nauri giechelt haar zin uit en begint een laatste dansje. Morgen is er weer een show, allemaal komen kijken!

Het talent en de strijdlustigheid van de kinderen in de film, staat in schril contrast met de middelen waarmee ze hun dromen moeten waarmaken. Volgens Paul Bode van PLAN Nederland representeren de mensen in de film ongeveer éénderde van de Nicaruaanse bevolking, het armste deel. In hoeverre is die armoede de oorzaak van het machismo, de gebroken gezinnen en de vele tienerzwangerschappen in Nicaragua, vraagt gespreksleider Maja Haanskorf, hoofdredacteur van het Latijns-Amerika magazine La Chispa, zich af. 

“Armoede is nooit de enige verklaring”, denkt ICCO's kinderrechtenspecialist Thilly de Boer, “Ook in armoede kan het anders gaan. Hier zie je een combinatie met heel veel geweld in de samenleving, de peuterjongetjes in de film vechten al. Meisjes worden al heel jong op hun rol als vrouw gewezen. Je ziet hier maar een klein deel van hoe het er bij hen thuis aan toe gaat. Het is voor jonge vrouwen heel belangrijk een kind te krijgen, daarmee verwerven ze aanzien en rechten. Met hun eigen moeder ver weg, hebben ze een tekort aan zorg en aandacht. Ze willen iets voor zichzelf. Sommige onderzoekers zeggen ook dat jongens in de oorlogstijd door hun ouders werden aangemoedigd een kind te verwekken voor ze naar het front gingen, omdat de ouders nageslacht willen.”

Is De Boer fel gekant tegen kinderarbeid en de vroege seksualisering van de meisjes, een Nicaraguaanse dame in het publiek zet vraagtekens bij die benadering. “De manier waarop wij ons bewegen zit in ons bloed ingegoten, dat moet je niet interpreteren als een seksuele gerichtheid. En als ik als jong meisje niet was gaan werken, had ik nooit mijn studie kunnen betalen. Dat is de realiteit. Mijn moeder moest mij achterlaten bij mijn oma om betaald voor andere kinderen te zorgen. Ze wilde voor mij iets anders. Dat is in mijn familie altijd  heel duidelijk geweest. Wat ik nu zie, is een gebrek aan normen en waarden. Wij kregen vroeger vaak ook maar één keer per dag te eten, of helemaal niet. Als je daarbij een doel voor ogen houdt, houdt dat je niet tegen om door te vechten. Heb je dat perspectief niet meer, dan ga je de fout in. Nu is er een politieke crisis, mensen verliezen de hoop op een betere toekomst. Misschien komt het daardoor...”

Rob Brouwer, filmmaker en coördinator van de audiovisuele afdeling van Amnesty Nederland, herkent zich in die visie. Na de Sandinistische revolutie was iedereen in de ban van hoopvolle verandering, maar inmiddels is er van de socialistische beloftes weinig meer over. De revolutionairen hebben gestalte gekregen in tien families die het hele economische leven in het land bestieren, en de families in deze film zijn daar duidelijk geen van. Of Nederland nog samen moet werken met een regime dat zodanig gecorrumpeerd is? De meningen zijn verdeeld. Maar we kunnen in ieder geval onze eigen verantwoording nemen, en een betere prijs betalen voor een eerlijke kop koffie of onze volgende sigaar.

Fotos: Erno Wientjens
Verslag: Klaartje Jaspers